หอสมุดแห่งชาติ

หอสมุดแห่งชาติ

สำนักหอสมุดแห่งชาติ ในปัจจุบัน หอสมุดแห่งชาติ สถาปนาขึ้นด้วยพระมหากรุณาธิคุณสมเด็จพระมหากษัตราธิราชในพระบรมราชจักรีวงศ์ โดยการรวม หอพระมณเฑียรธรรม หอพระสมุดวชิรญาณ และหอพุทธสาสนสังคหะ เข้าด้วยกัน ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มีพระบรมราชโองการประกาศจัดการหอพระสมุดวชิรญาณ ให้เป็น หอสมุดสำหรับพระนคร เมื่อวันที่ 12 ตุลาคม พ.ศ.2448 และได้วิวัฒนาการเป็นสำนักหอสมุดแห่งชาติปัจจุบัน หอพระสมุดวชิรญาณ เดิมตั้งอยู่ในพระบรมมหาราชวัง ต่อมาได้ย้ายมาตั้งอยู่ข้างนอกประตูพิมานไชยศรีคือ ศาลาสหทัยสมาคม แต่การบริหารและการให้บริการของหอพระสมุดเป็นสมาคมและเป็นสโมสรสำหรับสมาชิกเท่านั้น ในปี พ.ศ.2440 พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เสด็จประพาสยุโรปได้เสด็จทอดพระเนตรกิจการหอสมุดแห่งชาติอังกฤษและหอสมุดแห่งชาติฝรั่งเศส เมื่อเสด็จนิวัติพระนคร มีพระราชดำริว่า หอพระสมุดวชิรญาณที่ทรงร่วมกันจัดตั้งขึ้นนั้นเป็นหอพระสมุดสำหรับราชสกุล แม้จะก่อให้เกิดประโยชน์ในทางวิชาการความรู้ยังไม่กว้างขวาง เพราะส่วนมากเป็นสมาชิกและอยู่ในวงแคบ หากขยายกิจการหอพระสมุดออกไปให้เป็นหอสมุดสำหรับพระนคร เพื่อพสกนิกรจะได้แสวงหาประโยชน์ต่างๆ จะได้จากการอ่านหนังสือ คงจะเป็นประโยชน์มากยิ่งขึ้น สมตามพระราชประสงค์ที่จะทรงเฉลิมพระเกียรติยศสนองพระเดชพระคุณ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งหอพระสมุดวชิรญาณ เป็นหอสมุดสำหรับพระนครขึ้นเมื่อวันที่ 12 ตุลาคม พ.ศ.2448 และพระราชทานนามว่า หอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนคร ตามพระสมณนามาภิไธยในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ต่อมาพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 6 ขณะดำรงพระอิสริยยศ สมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราวุธ สยามมกุฎราชกุมาร เป็นสภานายกหอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนคร ได้มีการพัฒนาและเจริญรุ่งเรืองตามลำดับ เมื่อพระองค์เสด็จเถลิงถวัลยราชสมบัติบรมราชาภิเษกแล้ว จึงโปรดเกล้าฯ ให้ย้ายหอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนคร มาไว้ที่ตึกใหญ่ริมถนนหน้าพระธาตุ ข้างวัดมหาธาตุ ซึ่งเรียกว่า ตึกถาวรวัตถุ และพระองค์ได้เสด็จพระราชดำเนินทรงประกอบพิธีเปิด เมื่อวันที่ 6 มกราคม พ.ศ.2459 กิจการของหอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนครเจริญก้าวหน้าขึ้นเป็นลำดับ ได้มีการรวบรวมหนังสืออันมีค่ายิ่งของประเทศไว้ได้เป็นจำนวนมาก และยังได้วางรากฐานการจัดห้องสมุดตามมาตรฐานสากลหลายประการ เช่น การจัดหมวดหมู่หนังสือ ทำบัตรรายการค้นหนังสือ ทำบรรณานุกรม และการจัดพิมพ์หนังสือที่มีคุณค่าต่างๆ จำนวนมาก เป็นต้น ในปี พ.ศ.2469 พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 โปรดเกล้าฯ ให้แยกหอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนคร ออกเป็น 2 หอ คือ หอพระสมุดวชิราวุธ ตั้งอยู่ที่ตึกถาวรวัตถุเช่นเดิมให้เป็นที่เก็บหนังสือฉบับพิมพ์ และหอพระสมุดวชิรญาณ ให้ใช้เป็นที่เก็บหนังสือตัวเขียนและตู้พระธรรม ในปี พ.ศ.2476 รัฐบาลจัดตั้งกรมศิลปากรขึ้นและมีพระราชกฤษฎีกาแบ่งส่วนราชการ กำหนดให้หอพระสมุดสำหรับพระนครมีฐานะเป็นกองหนึ่งในกรมศิลปากร เรียกว่า กองหอสมุด และได้มีการเปลี่ยนแปลงชื่อหอพระสมุดสำหรับพระนครเป็น หอสมุดแห่งชาติ ในปี พ.ศ.2490 ได้มีการก่อสร้างและจัดตั้ง หอสมุดดำรงราชนุภาพ ขึ้นมาอีกแห่งหนึ่ง โดยตั้งอยู่ด้านหลังหอพระสมุดวชิราวุธ เพื่อเป็นที่เก็บรักษาหนังสืออันเป็นสมบัติส่วนพระองค์ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ซึ่งหม่อมเจ้าหญิงพูนพิศมัยดิศกุล พระทายาทในสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงมอบให้แก่รัฐบาล ดังนั้นหอสมุดแห่งชาติจึงประกอบด้วย หอพระสมุดวชิรญาณ หอพระสมุดวชิราวุธ และหอสมุดดำรงราชานุภาพ ตึกถาวรวัตถุ สถานที่ตั้ง "หอพระสมุดวชิรญาณสำหรับพระนคร" ริมถนนหน้าพระธาตุ ข้างวัดมหาธาตุยุวราชรังสฤษฎิ์ กรุงเทพมหานคร ครั้งกาลเวลาเนิ่นนานมา จำนวนหนังสือและจำนวนผู้มาใช้บริการหอสมุดแห่งชาติเพิ่มขึ้น ในปี พ.ศ.2503 ทางคณะรัฐบาลโดยกระทรวงศึกษาธิการจึงได้เริ่มโครงการจัดตั้งหอสมุดแห่งใหม่ขึ้นภายในบริเวณที่ดิน 17 ไร่ ของกระทรวงศึกษาธิการ ที่ข้างท่าวาสุกรี โดยได้ส่ง นายแสวง สดประเสริฐ สถาปนิกเอกของกรมศิลปากรในขณะนั้น ไปดูงานด้านหอสมุดและหอจดหมายเหตุ ณ สหรัฐอเมริกาและยุโรป เมื่อสถาปนิกท่านนี้กลับมาแล้ว จึงได้ลงมือออกแบบอาคารหอสมุดแห่งชาติ เป็นอาคารทรงไทยสูง 5 ชั้น พร้อมกับได้มีการมอบหมายให้ นายไพรัช ชุติกุล วิศวกรเอกกรมศิลปากรเป็นผู้คำนวนแบบ และมีนายมอริส เอ.เกลแฟนด์ (Mr.Morris A. Gelfand, Ph.D.) ผู้เชี่ยวชาญฝ่ายห้องสมุดขององค์กรการศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ เป็นที่ปรึกษา เมื่อการเตรียมการเรียบร้อย จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ นายกรัฐมนตรี จึงได้มาเป็นผู้วางศิลาฤกษ์อาคาร เมื่อวันที่ 20 ตุลาคม พ.ศ.2506 จากนั้น ห้างหุ้นส่วนสามัญนิติบุคคลดำรงค์ก่อสร้าง จึงได้ลงมือก่อสร้างจนแล้วเสร็จและทำพิธีเปิดอย่างเป็นทางการ เมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม พ.ศ.2509 โดยมี จอมพลถนอม กิตติขจร นายกรัฐมนตรีขณะนั้นเป็นประธานในพิธีเปิด ปัจจุบัน สำนักหอสมุดแห่งชาติ ตั้งอยู่ที่ท่าวาสุกรี ถนนสามเสน เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร 10300 สังกัดกรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม https://www.myfirstbrain.com/AroundTheCity_View.aspx?Id=49433

---

Hotmail® has ever-growing storage! Don't worry about storage limits. Check it out.